Đồ gốm lần đầu tiên xuất hiện ở việt nam cách đây hơn 10.000 năm, người việt cổ xưa đã biết hồ biến đất sét trong thiên nhiên thành các sản phẩm rắn chắc phục vụ cho sinh hoạt hằng ngày.

Ngày nay qua một quá trình hình thành và phát triển dài, nghề gốm đã sản xuất ra nhiều chủng loại sản phẩm hơn trong đó chất lượng nhất là đồ sứ.

Dù cách nhau vạn năm, dù sản xuất thô sơ hay sản xuất bằng máy móc hiện đại thì  để hình thành nên gốm sứ người ta cũng thực hiện những bước cơ bản từ chuẩn bị nguyên liệu, thành hình sản phẩm, tráng men và công đoạn cuối là nung sản phẩm. 

Chuẩn bị nguyên liệu là công đoạn đầu tiên để sản xuất gốm sứ

Ngày xưa người ta thường dùng đất sét có ở địa phương để sản xuất gốm, loại đất này thường có chất lượng thấp lẫn nhiều tạp chất và bã động vật.

Qua thời gian công đoạn làm đất được chú trọng hơn và được xử lý qua nhiều công đoạn hơn.

Người làm  gốm bắt đầu biết dùng nhiều nguyên liệu đất khác nhau để sản xuất nhiều chuẩn loại gốm khác nhau như đất set thường, có chất lượng thấp để làm gốm đất nung.

Đất sét có chất lượng tốt hơn để sản xuất gốm sành nâu, đất sét trắng để sản xuất sành xốp và đất sét trắng pha trộn với cao lanh để sản xuất sứ.

Công đoạn chuẩn bị nguyên liệu sản xuất gốm

Có thể bạn qua tâm:

Một số của hàng bán gốm sứ Bát Tràng uy tín tại HCM
số 21 Cộng Hòa, P.4, Q.Tân bình, TpHCM
số 96 Võ Thị Sáu, P.Tân Định, Q1
số 21 Nguyễn Văn Linh, Phú Mỹ Hưng, P.Tân Phong, Q.7

Ngoài ra người làm gốm còn pha trộn các loại bột đá như đá trường thạch, thạch anh, hoạt thạch, đá vôi…để sản xuất các loại gốm sứ có chất lượng tốt hơn, có độ bền cao hơn.

Tùy vào chuẩn loại gốm sứ sản xuất người làm gốm có những công đoạn sơ chế đất khác nhau.

Về cơ bản đất nguyên liệu đưa về được nghiền nát, loại bỏ tạp chất, đạp nhuyễn, các loại sành trắng và sứ đất nguyen liệu phải đảm bảo loại bỏ hết tạp chất và các oxit tạo màu trước khi thành hình.

Xem thêm:  Nguyên liệu làm gốm sứ ở Việt Nam

Các phương pháp thành hình sản phẩm đồ gốm sứ ở Việt Nam

Phương pháp thành hình thô sơ nhất ở việt nam là nhào nặng bằng tay. Sản phẩm được thành hình theo phương pháp này không đẹp và bề mặt không được mịn.

Sau đó người làm gốm đã biết dùng bàn xoay để thành hình sản phẩm.

Cấu trúc bàn xoay bao gồm một mâm tròn bằng gỗ có kích thước và độ dày khác nhay tùy cơ sở sản xuất và một trụ đở.

Qua trời gian việc hình thành sản phẩm được sáng tạo thêm nhiều phương pháp mới như thành hình gốm bằng phương pháp đổ rót, phương pháp bàn tua, thành hình bằng máp ép lăn và dao dây.

Phương pháp bàn tuu hay còn gọi là phương pháp xây kalíp và phương pháp dao dây được sử dụng nhiều ở các nhà máy, xí nghiệp lớn nhiện nay.

Thành hình sản phẩn gốm trên bàn xoay 

Tráng men lên sản phẩm trước khi nung

Việc tráng một lớp lên lên sản phẩm để giúp bề mặt sản phẩm mịn và chống thấm nước lần đầu tiên được dùng từ thế kỷ XV.

Trong giai đoạn thời kỳ này người ta thường dùng loại men chì có thành phần chảy chính là oxit chì, nhiệt độ chảy trong khoản 600 – 900 độ.

Sau này nhiều loại men khác được chế tạo như men tro chất chảy chính là bột tro trấu, men đá chất chảy chính là bột đá và men màu chất chảy chính là men tro và pha chất tạo màu.

Bát hương men rạn Bát Tràng tại cửa hàng:  21 Cộng Hòa, p.4, q.Tân Bình, tp.HCM

Xem thêm:  Các sản phẩm thờ cúng gốm Bát Tràng

Loại men tro được sử dụng phổ biến trong sản xuất gốm ở làng gốm Bát Tràng nổi tiếng.

Để có được màu men như mong muốn người ta pha trộn các chất tạo màu như bột đá, oxit kim loại. Chính việc pha trộn thêm các thành phần đá trong men cũng tạo nên loại men có nhiệt độ chảy cao hơn giúp sản phẩm bền hơn và đẹp hơn.

Xem thêm: Men gốm là gì? Một số công thức pha chế men gốm

Nung gốm là công đoạn cuối cùng để hình thành đồ gốm sứ

Để biến đất thành gốm sứ chúng ta cần nung chúng ở một nhiệt độ nhất định.

Ngày trước việc nung gốm chỉ đơn giản là cho các sản phẩm vào bếp lửa và đốt hoặc phủ rơm rạ lên sản phẩm rồi đốt người ta gọi là nung gốm ngoài trời hay nung lộ thiên.

Sau người người ta biết xây dựng những lò riêng chuyên dụng hơn để nung gốm. Trãi qua hàng ngàn năm lịch sử nghề gốm có rất nhiều loại lò nung khác nhau như: lò đứng, lò nằm, lò cóc, lò đàn, lò rồng, lò hoa và loại loại lò hiện đại lò hầm tuynen được áp dụng trong việc nung sứ tại nhà máy sứ Hải Dương.

Phổ biến được dùng trong các cơ sở sản xuất gồm, sứ vừa và nhỏ là loại lò cóc và lò rồng.

Tùy vào từng vùng và cơ sở sản xuất mà lò nung có khác đôi chút về hình dạng cũng như kích thước lò. Nguyên liệu đốt lò cũng đa dạng từ trấu, rạ, cây củi, than cho tới những loại lò hiện đại dùng gas.

lò nung gốm đấp nổi

Để sản phẩm đẹp và bắt mắt hơn người ta thường vẽ trang trí lên sản phảm gốm sứ

Công đoạn vẽ trang trí thường được áp dụng trên các sản phẩm sành xốp, sành trắng và sứ.

Có nhiều phương pháp trang trí khác nhau đấp nổi, vẽ chìm, khắc lên xương gốm, vẽ hoa lam, và phổ biến ngày nay là phương pháp in decal áp dụng trong sản xuất gốm sứ công nghiệp.

Để tô màu cho các họa tiết trang trí người ta dùng loại men màu…Đề tài và họa tiết được dùng để vẽ trang trí gốm ứu thường chịu ảnh hường của yế tố thời đại.

Như thời kỳ Bắc thuộc phong cách trang trí gốm sứ chị nhiều ảnh hưởng của nghệ thuật Trung Hoa, các họa tiết thiên về xu hướng Hán hóa.

Trong thời kỳ tự do chủ quyền cách trang trí trên các sản phẩm gốm thường mang dấu ấn truyền thống dân tộc thể hiện tinh thần tự cường. Các họa tiết gần gủi với con người như hoa, lá, chim, thú, tre, trúc…thể hiện sự tự do.

Bình bông Bát Tràng trang trí đấp nổi tinh xảo tại của hàng  21 Cộng Hòa, p.4, q.Tân Bình, tp.HCM

Xem thêm:  Cách phân biệt gốm sứ vẽ tay và gốm sứu in decal